2026/06/30 by Ümmet Soydemir · 1 voice
Arts and Humanities · Social Sciences · #Islamic Studies and History #Ottoman Empire History and Society #Ottoman and Turkish Studies
paper · pdf · doi:10.59054/hed.1858318
openalex publication_date 2026/06/30 · openalex created_date 2026/07/01 · openalex updated_date 2026/07/22
İslam'ın ilk yıllarından itibaren Müslümanları dinî konularda bilgilendirmenin yanında siyasi, içtimai ve ahlaki esasların telkininde kullanılan yollardan biri olan vaizlik, Emeviler (661-750) devrinde devlet emrindeki resmî görevlilerce icra edilen bir kurum hâline gelmiştir. Osmanlı toplumunda da vakıf müesseselerinde ulema arasından seçilen vaizler, devletin denetiminde görev yapmışlardır. Divan-ı Hümayun defter serilerinden Mühimme, Ahkâm ve Şikâyet defterleri Osmanlı içtimai hayatına dair önemli veriler içermektedir. Bu çalışmada, Mühimme defterlerindeki kayıtlar ışığında XVII-XIX. yüzyıllarda Osmanlı sosyal hayatında vaizlerin yöneticiler ve ahali ile ilişkileri ele alınmıştır. Şehrin ileri gelenleriyle uyuşamayan vaizlerin vilayet umuruna karışmak, fitne çıkarmak gibi çeşitli gerekçelerle sürgün ve kalebentlik cezalarıyla karşı karşıya kaldıkları ancak bu cezaların bir müddet sonra affedildiği, öte yandan İslam ahkâmına ve geleneklere aykırı fikirlerinden dolayı fitneye sebep olanların daha ağır cezalara çarptırıldıkları tespit edilmiştir.