2025/09/04 by salmani gavari, abolfazl
Arts and Humanities · Social Sciences · #Archaeology and Historical Studies #Atamalek #Baghdad #Eurasian Exchange Networks #Ilkhanate #Islamic Studies and History #Juwayni dynasty #economic management.
paper · doi:10.71871/jhcin.2025.1216902
openalex publication_date 2025/09/04 · openalex created_date 2025/12/13 · openalex updated_date 2026/07/30
سقوط بغداد بهدست مغولان در سال ۶۵۶ ه. نه تنها پایان خلافت عباسی، بلکه نظم سیاسی-اقتصادی آن را در هم کوبید. در این فضای آشوبزده، خاندان جوینی بهعنوان دیوانسالارانی ایرانی، نقش حیاتی در مدیریت قلمرو ایلخانان ایفا کردند. این پژوهش بهبررسی نقش و تأثیر سیاستهای خاندان، بهویژه عطاملک جوینی (والی بغداد) و شمسالدین محمدجوینی (صاحب دیوان)، بر تحولات اقتصادی(مدیریت و ثبات) بغداد دربازه زمانی سده هفتم هجری میپردازد . این مطالعه بهروش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانهای انجام پذیرفته است. نتایج بیانگر آنست که آنها با بهکارگیری یک دیپلماسی هوشمندانه(جلب حمایت نخبگان محلی)، بهبازسازی مشروعیت برای حکومت ایلخانی همت گماردند. اتخاذ سیاستهای عقلانیسازی اقتصادی(اصلاح نظام مالیاتی، احیای کشاورزی-تجارت و برقراری امنیت راهها) منجر به آغاز روند ترمیم زیرساختهای تخریبشده و بازگشت تدریجی ثبات بهحیات اقتصادی بغداد شد. با این حال، افزایش قدرت بیرویه و ثروت افسانهای آنها، موجب ایجاد شکاف و حسادت با اشراف مغول و نخبگان محلی شده و در نهایت، حضور آنها بهعاملی دووجهی هم در ثبات و هم در بیثباتی بعدی بغداد تبدیل گشت . بهطورکلی، آنها را میتوان معماران اصلی گذار بغداد از وضعیت «شهر مغلوب» به «ایالتی تحت اداره ایلخانان» دانست. اگرچه سیاست عملکردی آنها زمینهساز احیای اولیه اقتصادی بغداد گشت؛ اما وابستگی موفقیتهایشان بهحمایت ایلخان و ساختار قبیلهگی حکومت آنها، سبب شد دستاوردهای آنان پایدار نماند و با افول نقش، بغداد دوباره دورانی از بیثباتی را تجربه نماید .