2025/09/25 by Hossein Rezaei, Rezaei, Hossein
Arts and Humanities · Engineering · Neuroscience · #Aesthetic Perception and Analysis #Aesthetics #Architecture, Modernity, and Design #Environmental Psychology #Ethics, Aesthetics, and Art #Form-Function Relationship #Meta-Function Paradigm #New-Formalism
paper · doi:10.82459/jsps.2025.1219192
openalex publication_date 2025/09/25 · openalex created_date 2025/12/25 · openalex updated_date 2026/07/07
زندگی بشر در بستر محیط انسانساخت با تکامل تدریجی اندیشه، دگرگون گشته و معیارهای ارزشی متفاوتی یافته است. انسان به طور فطری، جویای زیبایی و پیوسته در پی تجلی آن در محیط پیرامون میباشد؛ از این رو، مقوله زیبایی در معماری، جایگاهی قابل تأمل داشته و ادراک زیبایی در فضاهای معماری با تحریک انگیزش کاربران و اثرگذاری بر کیفیت زندگی و تجربیات آنان، همراه است. لذا پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و به روش تفسیری - تطبیقی، به مرور مطالعات حوزه زیباییشناسی به مثابه یکی از اهداف غایی طراحی محیطی پرداخته و با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای کیفی و استدلال منطقی، یافتههای این عرصه را نقد کرده است. هدف، بازشناسی رابطه فرم معماری و زیبایی محیطی به عنوان یکی از نیازهای متعالی انسان بوده و نتایج، حاکی از آن است که بر خلاف دیدگاه مکاتب فرمالیستی که رابطه زیبایی فرمال با ادراک را حداقلی میدانند، فرم بنا با تأمین عملکردها و فراعملکردهای مورد انتظار و اثرگذاری انکارناپذیر بر ادراک، نقشی اساسی در پاسخگویی به انواع نیازهای انسان از جمله زیبایی ایفا میکند. به عبارتی، فرم تأمین کلیه نیازهای کاربران در سطوح مختلف را، از عملیاتی و کاربردی تا نمادین و انتزاعی، تحتالشعاع قرار داده و در تعریف زیبایی سهیم میسازد. بر این اساس، نقش فرایند طراحی نظاممند و بهویژه برنامهدهی معماری، به منظور ایدهپردازی هدفمند و همسوسازی فرم با خواستهای عملکردی و فراعملکردی، در قالب سناریوهایی راهبردی و راهگشا، حائز اهمیتی ویژه بوده و ادراک زیبایی را با موازنهای نسبی از حس و عقل در هر سطحی میسر مینماید.